Rozwód w pytaniach i odpowiedziach 

Kiedy sąd orzeka rozwód?

Sąd orzeka rozwód, gdy między małżonkami doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia – czyli gdy wygasły więzi uczuciowa, fizyczna i gospodarcza, a powrót do wspólnego życia jest nierealny. Samo złożenie pozwu nie wystarczy: rozkład pożycia trzeba przed sądem wykazać.

W trzech sytuacjach sąd odmawia udzielenia rozwódu. Po pierwsze, gdy wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci – sąd bada, czy rozstanie rodziców nie pogorszy sytuacji dziecka bardziej niż trwanie formalnego małżeństwa. Po drugie, gdy orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, np. wobec ciężko chorego małżonka wymagającego opieki. Po trzecie, gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody i jego odmowa nie jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Odmowy rozwodu zdarzają się w praktyce rzadko, ale ryzyko każdej z tych sytuacji oceniam przed złożeniem pozwu, aby uniknąć oddalenia powództwa.

Rozwód z orzekaniem o winie czy bez?

To pierwsza strategiczna decyzja w każdej sprawie rozwodowej i warto podjąć ją świadomie, a nie pod wpływem emocji.

Rozwód bez orzekania o winie wymaga zgodnego wniosku obojga małżonków. Jest szybszy, tańszy i mniej obciążający: przy porozumieniu co do dzieci i alimentów sprawa może zakończyć się na pierwszej rozprawie.

Rozwód z orzekaniem o winie trwa dłużej i wymaga postępowania dowodowego, ale wina ma wymierne skutki finansowe. Małżonek uznany za wyłącznie winnego może zostać zobowiązany do alimentów na rzecz małżonka niewinnego już wtedy, gdy rozwód istotnie pogarsza sytuację materialną niewinnego – bez konieczności wykazywania niedostatku. Obowiązek ten nie jest też ograniczony pięcioletnim terminem, który dotyczy alimentów od małżonka nieuznanego za winnego.

Nie namawiam ani do walki o winę „dla zasady", ani do rezygnacji z niej „dla świętego spokoju". Porównuję z Tobą oba warianty: co realnie możesz zyskać, ile to potrwa i jakie dowody masz do dyspozycji.

Co sąd rozstrzyga w wyroku rozwodowym?

Wyrok rozwodowy to nie tylko rozwiązanie małżeństwa. Sąd obowiązkowo orzeka w nim także o:

• winie za rozkład pożycia (chyba że oboje małżonkowie zgodnie wnoszą o zaniechanie orzekania o winie),
• władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi,
• kontaktach z dzieckiem (na zgodny wniosek stron sąd może odstąpić od orzekania o kontaktach),
• alimentach na dzieci, czyli o tym, w jakiej wysokości każdy z rodziców ma ponosić koszty utrzymania i wychowania dziecka,
• alimentach na rzecz współmałżonka,
• sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania na czas, gdy rozwiedzeni małżonkowie nadal w nim mieszkają.

Na wniosek strony sąd może w wyroku rozwodowym dokonać także podziału majątku wspólnego, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w sprawie. W praktyce dotyczy to sytuacji, gdy małżonkowie są zgodni co do sposobu podziału. Sporny podział majątku prowadzi się w osobnym postępowaniu.

Każde z tych rozstrzygnięć przygotowuję z Tobą przed rozprawą: od propozycji harmonogramu kontaktów po zestawienie kosztów utrzymania dzieci.

Jak przebiega sprawa o rozwód? – krok po kroku

1. Konsultacja i plan działania. Analizuję Twoją sytuację, omawiamy warianty (wina, dzieci, finanse, mieszkanie) i ustalamy strategię oraz listę potrzebnych dokumentów.
2. Pozew albo odpowiedź na pozew. Przygotowuję pozew do Sądu Okręgowego w Łodzi lub – jeśli to Tobie doręczono pozew – odpowiedź na pozew w terminie wyznaczonym przez sąd (nie krótszym niż dwa tygodnie).
3. Wnioski o zabezpieczenie. Jeszcze przed pierwszą rozprawą można uregulować alimenty, kontakty z dzieckiem i miejsce jego pobytu na czas trwania sprawy.
4. Rozprawy. Sąd przesłuchuje strony (w sprawie o rozwód jest to obowiązkowy dowód), a w razie sporu prowadzi postępowanie dowodowe: świadkowie, dokumenty, w sprawach dotyczących dzieci często opinia biegłych. Część posiedzeń może odbywać się zdalnie.
5. Wyrok i ewentualna apelacja. Po wyroku analizujemy, czy jest korzystny i czy któraś ze stron ma podstawy do apelacji. Wyrok staje się prawomocny, gdy żadna ze stron go nie zaskarży.

W trakcie całej sprawy pilnuję terminów, prowadzę korespondencję z sądem i informuję Cię o każdym piśmie drugiej strony, zanim zdąży Cię ono zaskoczyć.

Zabezpieczenie na czas trwania sprawy

Sprawa rozwodowa potrafi trwać wiele miesięcy bądź lat, a rachunki i potrzeby dzieci nie czekają na wyrok. Dlatego w wielu sprawach pierwszym realnym celem nie jest sam rozwód, lecz uzyskanie postanowienia sądu o udzieleniu zabezpieczenia, które na czas postępowania ureguluje:

• alimenty na dzieci (a w niektórych sytuacjach także zaspokajanie potrzeb rodziny),
• kontakty z dzieckiem, w tym harmonogram spotkań,
• miejsce pobytu dziecka,
• ingerencję we władzę rodzicielską drugiego z małżonków.

Dobrze przygotowany wniosek o udzielenie zabezpieczenia porządkuje sytuację na starcie i odbiera drugiej stronie możliwość stawiania Cię przed faktami dokonanymi. Przygotowuję takie wnioski razem z pozwem albo w odpowiedzi na działania drugiej strony.

Ile kosztuje rozwód?

Stała opłata sądowa od pozwu o rozwód wynosi 600 zł i wnosi ją osoba składająca pozew. Jeżeli sąd rozwiązuje małżeństwo przez rozwód bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu wyroku zwraca powodowi 300 zł, a pozwany ma obowiązek zwrócić powodowi połowę pozostałej opłaty. W toku sprawy mogą pojawić się dodatkowe koszty: zaliczka na opinię biegłych w sprawach dotyczących dzieci, opinię wydawaną przez opiniodawczy zespół specjalistów sądowych (OZSS), koszty mediacji, opłaty od wniosków o udzielenie zabezpieczenia składanych w osobnych pismach. Osoba w trudnej sytuacji finansowej może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych w całości bądź w części. 

Honorarium za prowadzenie sprawy o rozwód ustalam indywidualnie na pierwszej konsultacji, po zapoznaniu się ze sprawą – jego wysokość zależy od tego, czy sprawa jest sporna, czy obejmuje orzekanie o winie i jak wiele kwestii dotyczących dzieci wymaga uregulowania. Zasady rozliczeń poznasz przed podjęciem decyzji o współpracy.

Ile trwa sprawa o rozwód?

To zależy przede wszystkim od zakresu sporu i w mniejszym zakresie od samego sądu. Rozwód bez orzekania o winie, w którym małżonkowie są zgodni co do spraw dotyczących dzieci i alimentów, może zakończyć się na pierwszej rozprawie – w praktyce liczy się wtedy głównie czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy. Sprawa z orzekaniem o winie wymaga przesłuchania świadków i przeprowadzenia dowodów, a spór o władzę rodzicielską lub kontakty często wiąże się z opinią biegłych, na którą również trzeba poczekać. Takie sprawy trwają zwykle od kilkunastu miesięcy do kilku lat. Realny czas trwania Twojej sprawy mogę oszacować dopiero po poznaniu jej okoliczności – i mówię o nim wprost, bez obietnic „szybkiego rozwodu" składanych na wyrost.

Rozwód z orzekaniem o winie czy bez – co wybrać?

Nie ma jednej dobrej odpowiedzi - to rachunek zysków, kosztów i czasu. Rozwód bez orzekania o winie jest szybszy, tańszy i mniej obciążający emocjonalnie, ale wymaga zgody obojga małżonków. Orzeczenie wyłącznej winy drugiego małżonka otwiera natomiast szerszą drogę do alimentów na Twoją rzecz. Z drugiej strony walka o winę wydłuża sprawę i wymaga dowodów, które trzeba realnie mieć, a nie tylko opierać się na przeświadczeniu o słuszności swojej racji. Na konsultacji porównuję oba warianty w odniesieniu do Twojej sytuacji i pomagam podjąć decyzję opartą na faktach.

Doręczono mi pozew o rozwód - co robić? 

Przede wszystkim nie ignoruj przesyłki z sądu. Wraz z pozwem sąd doręcza zobowiązanie do złożenia odpowiedzi na pozew w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż dwa tygodnie. Odpowiedź na pozew to Twoje pierwsze i najważniejsze pismo w sprawie: określasz w niej stanowisko co do samego rozwodu, winy, władzy rodzicielskiej, kontaktów i alimentów oraz zgłaszasz własne wnioski, w tym o zabezpieczenie na czas procesu. Brak reakcji oznacza, że sąd pozna tylko wersję drugiej strony. Zanim cokolwiek podpiszesz lub zadeklarujesz małżonkowi, warto skonsultować pozew z adwokatem – ocena, które żądania drugiej strony są realne, a które negocjowalne, zmienia sposób prowadzenia całej sprawy.

Czy muszę stawić się w sądzie na rozprawie osobiście? 

Co do zasady tak, przynajmniej raz. W sprawie o rozwód przesłuchanie stron jest obowiązkowym dowodem, więc sąd wezwie Cię do osobistego stawiennictwa w celu przesłuchania. Nie oznacza to jednak, że musisz być na każdej rozprawie: w pozostałym zakresie reprezentuję Cię jako pełnomocnik. Przed przesłuchaniem omawiam z klientami jego przebieg: jakie pytania zadaje sąd, o co może pytać pełnomocnik drugiej strony i jak rzeczowo przedstawić swoją wersję wydarzeń. Dzięki temu rozprawa przestaje być niewiadomą, a stres łatwiej opanować.

Jak sąd rozstrzyga o dzieciach w sprawie rozwodowej?

Sąd kieruje się dobrem dziecka i ocenia, który model opieki proponowany przez każdego z rodziców zapewni mu stabilność. W wyroku rozwodowym rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach i alimentach na dzieci. Jeżeli rodzice przedstawią zgodne, pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach, sąd uwzględnia je, o ile jest zgodne z dobrem dziecka. Zazwyczaj jest to najlepszy scenariusz, bo rodzice sami kształtują zasady zamiast otrzymać je narzucone przez sąd. W razie sporu sąd prowadzi postępowanie dowodowe, często z udziałem biegłych z opiniodawczego zespołu specjalistów sądowych, którzy oceniają kompetencje wychowawcze i więzi dziecka z każdym z rodziców. Pomagam przygotować zarówno porozumienie rodzicielskie, jak i materiał dowodowy na wypadek sporu.

Czy mogę uregulować alimenty i kontakty już w trakcie sprawy? 

Tak, służy do tego wniosek o udzielenie zabezpieczenia. Sąd może na czas trwania postępowania ustalić alimenty na dzieci, harmonogram kontaktów z dzieckiem oraz jego miejsce pobytu. Postanowienie o zabezpieczeniu obowiązuje do prawomocnego zakończenia sprawy i porządkuje najtrudniejszy okres: dziecko ma zapewnione środki utrzymania, a rodzic wie, kiedy się z nim widuje, zamiast negocjować każde spotkanie od nowa. Wniosek o zabezpieczenie można złożyć razem z pozwem, w odpowiedzi na pozew albo w toku sprawy, gdy sytuacja się zmienia. Dobrze udokumentowany wniosek składam zwykle już na starcie postępowania, bo pierwsze postanowienie sądu często wyznacza punkt odniesienia dla dalszych rozstrzygnięć.

Czy sąd podzieli majątek w trakcie sprawy o rozwód? 

Tylko na wniosek i tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w rozpoznaniu sprawy rozwodowej. W praktyce sąd dzieli majątek w wyroku rozwodowym wówczas, gdy małżonkowie są zgodni co do składu majątku i sposobu jego podziału. Jeżeli istnieje spór o to, co wchodzi w skład majątku wspólnego, jaka jest wartość składników albo jak rozliczyć nakłady, podział majątku prowadzi się w osobnym postępowaniu przed sądem rejonowym, już po rozwodzie bądź równolegle ze sprawą rozwodową (jeżeli małżonkowie ustanowili ustrój rozdzielności majątkowej). Nie oznacza to, że kwestie majątkowe można odłożyć na później bez przygotowania: dokumenty i dowody warto zabezpieczać od początku sprawy rozwodowej. Więcej o tym piszę na podstronie o podziale majątku.

Czym rozwód różni się od separacji?